Apakah hikmah di sebalik amalan Haji dan Umrah?

Nas-nas menunjukkan hikmah umum Haji dan Umrah: mentauhidkan Allah, mengingati-Nya, dan manfaat bagi jemaah di dunia dan di Akhirat (lihat Surah al-Hajj 22:27-30).

• Tauhid: jemaah bermula dengan Talbiah, “Labbayka Allahumma labbayk, labbayka la sharika laka labbayk”, mengisytiharkan bahawa Allah tiada sekutu, dan setiap ibadah selepasnya dilakukan untuk Allah semata-mata.

• Zikir: Nabi (sallallahu ‘alaihi wasallam) bersabda bahawa Tawaf, Sa'i dan melontar Jamarat hanya disyariatkan untuk menegakkan zikir kepada Allah.

• Manfaat: umat Islam dari setiap negeri berhimpun dengan pakaian yang sama, pada waktu yang sama dan di tempat yang sama, melakukan amalan yang sama. Mereka saling mengenali, dan orang miskin diberi makan daripada sembelihan.

Terdapat juga hikmah yang jelas pada tertib ibadah-ibadah ini. Ihram dan Talbiah mengumumkan bahawa ibadah telah bermula. Tawaf didahulukan ketika tiba di Makkah kerana Kaabah ialah perkara yang paling agung di Haram, dan Sa'i menyusul kerana Safa dan Marwah ialah yang paling hampir dengannya. Dalam Haji, Mina ialah persediaan untuk wukuf di Arafah, rukun yang paling utama; Muzdalifah terletak di jalan pulang dan memberi rehat sebelum Hari Korban; melontar, sembelihan dan mencukur kepala jatuh pada hari Raya; kemudian datang Tawaf sebagai tanda syukur kerana selesai ibadah yang paling utama, kemudian hari-hari Mina untuk zikir dan sembelihan, dan Tawaf perpisahan ketika berangkat.

Para ulama juga menyebut hikmah di sebalik amalan-amalan tertentu:

• Pakaian Ihram: peringatan tentang Hari Kiamat, pengajaran tentang rendah diri, dan kesamarataan antara yang kaya dan yang miskin.

• Mengucup Hajar Aswad: satu ibadah yang dilakukan kerana taat, mengikut Nabi (sallallahu ‘alaihi wasallam). ‘Umar (radiallahu ‘anhu) berkata bahawa beliau tahu ia hanyalah batu yang tidak dapat memudaratkan atau memberi manfaat, dan bahawa beliau mengucupnya hanya kerana melihat Nabi mengucupnya. Ia tidak dikucup untuk mencari berkat daripadanya.

• Sa'i: ia berasal daripada Hajar, yang pergi tujuh kali antara Safa dan Marwah mencari pertolongan untuk anaknya Isma'il. Jemaah mengingati bahawa keperluannya kepada Allah adalah seperti keperluan Hajar, dan bahawa Allah tidak mensia-siakan orang yang taat kepada-Nya.

• Melontar Jamarat: mengikut Ibrahim (‘alaihissalam), yang melontar Syaitan di situ, dan tanda permusuhan terhadap Syaitan.

Kebanyakan perincian ini ialah ijtihad para ulama sendiri dan tidak dinyatakan dalam nas. Sebahagian ulama berkata bahawa ibadah-ibadah ini disyariatkan sedemikian sebagai ujian ketaatan, maka seorang Muslim mengikutinya sama ada hikmahnya diketahui atau tidak. Jemaah hendaklah menjaga masanya untuk mengingati Allah dan mengagungkan syiar-syiar-Nya sebagaimana sepatutnya.